Terimler sözlüğü

Sahanın dili. 10 kategori, 151 terim — hepsi Türkçe, hepsi net. Aradığın terimi yaz ya da kategorisinden bul.

/ 01

TEMEL HAREKETLER VE DURUŞLAR

Squat

Powerlifting'in ilk hareketi. Bar omuzda, kalçanın başlangıç noktası dizin en üst noktasının altına inene kadar çömelme ve kesintisiz tek hareketle kalkış.

Bench Press

İkinci hareket. Bench üzerinde sırtüstü yatarak barın göğse indirilip, göğüste hareketsiz bekletildikten sonra kollar kilitlenene kadar itilmesi.

Deadlift

Üçüncü ve son hareket. Barın yerden, dizler ve kalça tam kilitlenene, omuzlar geride duruş tamamlanana kadar çekilmesi.

Conventional Deadlift (Klasik Çekiş)

Ayaklar kalça genişliğinde, eller bacakların dışında tutulan deadlift stili.

Sumo Deadlift

Ayaklar geniş açık, eller bacakların içinde tutulan deadlift stili. Bel yükünü azaltır, kalça ve bacak baskındır. IPF kurallarında serbesttir.

Low Bar Squat

Barın omuz arkasında, arka omuz kasları (rear delt) üzerine yerleştirildiği squat stili. Kalça baskın, powerlifting'de yaygın.

High Bar Squat

Barın trapez üstüne, daha yukarı yerleştirildiği stil. Gövde daha dik, diz baskın.

Stance (Duruş)

Ayakların yere yerleşim genişliği ve açısı.

Wide Stance

Geniş ayak duruşu. Squat ve sumo deadlift'te kalça kaslarını devreye sokar.

Close Stance

Dar ayak duruşu. Diz baskın squat için kullanılır.

Grip Width (Tutuş Genişliği)

Bench press'te ellerin bar üzerindeki aralığı. IPF'de işaret parmakları en fazla 81 cm halkaları üzerinde olabilir.

/ 02

TUTUŞ TÜRLERİ

Double Overhand

Her iki avuç içi vücuda dönük standart çekiş tutuşu. En doğal, kavrama en zayıf.

Mix Grip

Deadlift'te bir avuç içeri, bir avuç dışarı bakan tutuş. Barın avuçtan yuvarlanmasını engeller.

Hook Grip

Başparmağın bar ile diğer parmakların arasına kilitlendiği tutuş. Acı verir ama son derece sağlamdır; simetrik çekiş sağlar.

Reverse Grip

Ters tutuş. Bench'te avuçların yüze dönük olduğu varyasyon; IPF müsabakalarında yasaktır, yalnızca antrenman varyasyonudur.

Thumbless Grip

Başparmağın barın altına alınmadığı tutuş. IPF bench kurallarında yasaktır.

/ 03

HAREKET VARYASYONLARI (ANTRENMAN)

Pause Squat

Derinlikte 1–3 saniye bekleyerek yapılan squat. Dip pozisyon kuvvetini ve pozisyon kontrolünü geliştirir.

Box Squat

Arkadaki kutuya oturup kalkarak yapılan squat. Derinlik standardı ve kalça mekaniği öğretir.

Pin Squat

Rack pinleri üzerinde barın tam durdurulup kalkıldığı squat. Sticking point kuvveti için.

Tempo Squat

İnişin sayarak (örn. 3 saniye) yavaşlatıldığı squat. Teknik kontrol geliştirir.

Front Squat

Barın omuz önünde taşındığı squat. Gövde dikliği ve quadriceps baskındır; powerlifting'de yardımcı harekettir.

Pause Bench Press

Göğüste 1–3 saniye bekletilen bench. Müsabaka temposunu antrenmanda taklit eder; Demir Nizam programlarının temel taşlarındandır.

Close Grip Bench

Dar tutuşlu bench. Triceps ve lockout kuvveti için.

Board Press

Göğüs üzerine konan kalınlık (board) ile kısaltılmış mesafede bench. Üst bölge ve lockout kuvveti için.

Banded Bench Press (direnç lastiği ile bench)

Bara lastik takılarak yapılan bench; yukarı doğru direnç artar, patlayıcılık ve lockout gelişir.

Slingshot Bench

Elastik destek yeleğiyle yapılan bench; maksimum üstü ağırlığa alışma aracı. Müsabakada kullanılmaz.

Floor Press

Yerde yatarak yapılan bench varyasyonu; dip bölgesi devre dışı, lockout odaklı.

Spoto Press

Barın göğse değmeden 1–2 cm üzerinde bekletildiği bench; kontrol ve göğüs üstü kuvvet için.

Block Deadlift

Barın bloklar üzerinden (genelde diz altı yükseklikten) çekildiği varyasyon. Üst bölge ve kilitleme kuvveti için.

Below The Knees Deadlift (Diz altı Deadlift)

Barın diz altı hizasına kadar kaldırılıp tam çekişle birleştirilebilen kısmi çekiş varyasyonu.

Deficit Deadlift

Platform/plaka üzerinde durarak, normalden derin başlangıçla yapılan deadlift. Yerden kalkış kuvveti için.

Banded Deadlift (lastikle deadlift)

Lastik dirençli deadlift; hız ve kilitleme için.

Romanian Deadlift (RDL)

Dizler az bükülü, kalça menteşesiyle inilen çekiş; hamstring ve kalça zinciri için.

Stiff Leg Deadlift

Bacaklar gergine yakın yapılan çekiş; arka zincir esneme-kuvvet kombinasyonu.

Good Morning

Bar omuzda öne eğilip kalkma; bel-kalça zinciri kuvveti için temel yardımcı.

Hyperextension (Bel Aşırı Uzatma Sehpası)

Sehpada gövdenin aşağı sarkıtılıp kaldırılması; bel ve kalça dayanıklılığı.

Reverse Hyper

Gövde sabit, bacakların arkaya kaldırıldığı hareket; bel dostu arka zincir çalışması.

Row

Barın veya dambılın gövdeye çekildiği sırt hareketi; bench stabilitesi ve sırt kalınlığı için.

Lat Pulldown

Makarada üstten çekiş; sırt genişliği ve bench kontrolü için yardımcı.

/ 04

TEKNİK TERİMLERİ

Arch (Köprü)

Bench'te sırtın kavisli pozisyonu. Omuz güvenliği ve mesafe kısaltma sağlar; kalça bench ile temasta kalmak zorundadır.

Leg Drive (Bacak Sürüşü)

Bench sırasında ayaklardan üretilen itiş kuvvetinin gövde üzerinden bara aktarılması. Kalça benchten kalkarsa kaldırış geçersizdir.

Walkout

Squat'ta barı racktan alıp geriye adımlayarak başlangıç pozisyonuna yerleşme. Az adım, kısa mesafe esastır.

Lockout (Kilitleme)

Hareketin sonunda eklemlerin (diz, kalça, dirsek) tam kilitlenmesi. Kilitlenmeyen kaldırış geçersizdir.

Sticking Point

Kaldırışın en zor, hızın düştüğü kritik bölgesi. Varyasyonlarla hedeflenerek geliştirilir.

Bracing

Nefes alıp karın içi basıncı oluşturarak gövdeyi kemer gibi sertleştirme. Bel güvenliğinin temelidir.

Valsalva Manevrası

Nefesi tutup kapalı gırtlağa karşı basınç üretme tekniği; ağır kaldırışta gövde stabilitesi sağlar.

Bar Path (Bar Yolu)

Barın kaldırış boyunca izlediği çizgi. İdeali; ayak ortası üzerinde dikeye yakın bir hat.

Hip Hinge (Kalça Menteşesi)

Dizden değil kalçadan katlanma paterni; deadlift ve good morning'in temeli.

Knee Valgus (Diz İçe Çökmesi)

Kalkış sırasında dizlerin içe kaçması. Kuvvet kaçağı ve sakatlık riski; teknik hatadır.

Butt Wink

Squat'ın dibinde pelvisin arkaya yuvarlanıp belin yuvarlaklaşması. Hareket açıklığı ve teknik çalışmasıyla azaltılır.

Depth (Derinlik)

Squat'ta geçerlilik ölçüsü: kalçanın başlangıç noktası, dizin en üst noktasının altına inmelidir. Ayrıntı için IPF kural kitabına bakılır.

Scapular Retraction (Kürek Kemiklerini Toplama)

Bench'te omuz stabilitesi için kürek kemiklerinin geriye-aşağıya sabitlenmesi.

Wedge

Deadlift başlangıcında gövdeyi barın "içine kamalamak"; gerginlik alıp bacakla itmeye hazır hale gelmek.

Slack Pull (Bar Gerginliği Alma)

Çekişten önce barı plakalara kadar gerdirip boşluğu almak; ani şok yüklenmeyi önler.

Grinding

Kaldırışın yavaş, zorlanarak ama durmadan tamamlanması. Duraklamadan yükselen bar geçerlidir.

Sektirme (Heaving)

Bench'te barı göğüste zıplatmak / dalgalandırmak. Müsabakada kaldırışı geçersiz kılar.

Soft Knees / Hitching

Deadlift'te barın uyluk üzerinde basamaklı desteklenerek çekilmesi (hitching) yasaktır; kaldırışı geçersiz kılar.

/ 05

PROGRAMLAMA TERİMLERİ

1RM (Bir Tekrar Maksimumu)

Tek tekrarda kaldırılabilen en yüksek ağırlık. Tüm yüzdesel programların referansıdır.

Yüzde (%)

Antrenman ağırlığının 1RM'e oranı. "%75 — 3×4": maksimumun %75'i ile 3 tekrar, 4 set.

Set

Aynı hareketin ara vermeden yapılan tekrar grubu.

Tekrar (Rep)

Hareketin bir tam döngüsü.

Hacim (Volume)

Toplam iş miktarı; genelde toplam tekrar sayısı ya da tonaj ile ölçülür.

Tonaj

Set × tekrar × ağırlık toplamı (kg). Haftalık yükün en somut ölçüsü.

Yoğunluk (Intensity)

Kullanılan ağırlığın 1RM'e oranı; %'nin yüksekliği.

Frekans

Bir hareketin haftada kaç kez çalışıldığı. Demir Nizam yaklaşımında yüksek frekans, submaksimal yoğunlukla birleşir.

RPE (Algılanan Zorluk Derecesi)

1–10 ölçeğinde setin zorluğu. RPE 8: 2 tekrar daha yapılabilirdi.

RIR (Rezervde Tekrar)

Sette bırakılan tekrar sayısı. RIR 2 \= tükenmeye 2 tekrar mesafede durmak.

Mikrodöngü

En küçük planlama birimi; genellikle 1 hafta. Günlerin yük dağılımı burada kurgulanır.

Mezodöngü

Birkaç mikrodöngüden oluşan blok (genellikle 3–6 hafta); belirli bir hedefe (hacim, yoğunluk, pik) odaklanır.

Makrodöngü

Bir yarışmaya veya hedefe uzanan tam dönem; birden çok mezodöngüden oluşur (örn. 6 aylık BÜYÜK PLAN).

Periyotlama

Yükün ve içeriğin dönemlere planlı dağıtılması. Lineer, dalgalı ve blok yaklaşımları vardır.

Lineer Periyotlama

Ağırlığın haftadan haftaya düzenli arttığı, hacmin azaldığı klasik model. Acemiler için idealdir.

Dalgalı Periyotlama

Yükün gün/hafta içinde dalgalandırıldığı model; ileri sporcularda adaptasyonu sürdürür.

Progressive Overload (Aşamalı Yüklenme)

Zaman içinde toplam yükün bilinçli artırılması; gelişimin temel yasası.

Deload / Boşaltma

Yükün planlı düşürüldüğü toparlanma haftası. Süperkompanzasyonun kapısıdır.

Şok Haftası

Mezodöngünün en yüksek yüklü haftası; planlı aşırı yükleme. Ardından boşaltma zorunludur.

Süperkompanzasyon

Yük \+ toparlanma sonrasında vücudun eski seviyenin üzerine çıkması; programlamanın hedeflediği pencere.

Overreaching

Kısa vadeli, planlı aşırı yüklenme; toparlanınca gelişime dönüşür.

Overtraining (Aşırı Antrenman)

Uzun süreli, toparlanamayan yüklenme; performans düşüşü ve tükenmişlik. Planla önlenir.

Peaking / Pik

Yarışma öncesi hacmin düşürülüp yoğunluğun zirveye taşındığı dönem.

Taper

Yarışmaya son 1–3 haftada yükün kademeli çekilmesi; tazelik \+ kuvvetin korunması.

Top Set

Günün en ağır çalışma seti.

Backoff Set

Top set sonrası düşürülmüş ağırlıkla yapılan hacim setleri.

AMRAP

"Yapabildiğin kadar tekrar" seti; test ve otoregülasyon aracı.

Otoregülasyon

Günlük duruma (RPE, bar hızı, uyku) göre yükü ayarlama disiplini.

GPP (Genel Fiziksel Hazırlık)

Kondisyon, iş kapasitesi ve genel kuvvet temeli dönemi/çalışması.

SPP (Özel Fiziksel Hazırlık)

Doğrudan üç harekete ve müsabakaya özgü hazırlık.

Plato

Gelişimin durduğu dönem; varyasyon, hacim veya toparlanma müdahalesiyle aşılır.

Maxout

Maksimum ağırlık denemesi günü. Demir Nizam programları sahneden iner gibi maxout ile biter.

Mock Meet (Yarışma Simülasyonu)

Antrenmanda gerçek müsabaka akışının (Squat → Bench → Deadlift, 9 hak, komutlarla) birebir provası.

Yüklenme Haftası

Hacim/yoğunluğun bilinçli artırıldığı hafta; boşaltmayla dengelenir.

Teknik Günü

Düşük ağırlıkla, yalnızca hareket kalitesine odaklanan seans.

/ 06

MÜSABAKA TERİMLERİ

IPF (International Powerlifting Federation)

Powerlifting'in dünya çatı kuruluşu. Dopingle mücadelesi ve standart kurallarıyla sporun referansıdır.

Hak/Attempt

Her harekette sporcuya tanınan 3 kaldırış şansından biri. Açılış, ikinci ve üçüncü hak.

Açılış (Opener)

İlk hak. Garantiye yakın, %90–92 bandında seçilmesi önerilir.

Total

Üç hareketin en iyi geçerli kaldırışlarının toplamı. Sıralamayı total belirler.

DOTS

Farklı vücut ağırlıklarındaki sporcuları kıyaslayan güncel katsayı puanı.

IPF GL Points

IPF'nin resmi güncel puanlama formülü; uluslararası kıyas ölçütü.

Tartı (Weigh-in)

Müsabakadan önce (genellikle 2 saat önce) resmi kilo ölçümü. Kategoriye giriş burada kesinleşir.

Kategori

Vücut ağırlığı ve yaş sınıfları. Yaş sınıfları: Sub-Junior, Junior, Open, Master.

Flight

Sporcuların yarıştırıldığı grup. Aynı flight'taki sporcular hak sırasına göre platforma çıkar.

Session

Müsabaka gününün oturumu (örn. sabah/öğleden sonra grupları).

Platform / Müsabaka Alanı

Kaldırışların yapıldığı resmi alan ve çevresi.

Rack Height

Squat ve bench için sporcuya özel ayarlanan bar yüksekliği; ekipman kontrolünde kaydedilir.

Komutlar

Başhakemin sesli işaretleri. Squat: "Squat" – "Rack". Bench: "Start" – "Press" – "Rack". Deadlift: yalnızca "Down". Komutsuz başlayan veya bitiren kaldırış geçersizdir.

Beyaz / Kırmızı Işık

Üç hakemin kararı. En az 2 beyaz \= geçerli kaldırış.

Geçersiz Kaldırış/NO Lift

Kural ihlaliyle sayılmayan hak (derinlik, komut, sektirme, çift hareket, barı atmak vb.).

Bombout

Bir harekette üç hakkın da geçersiz sayılması; sporcu total yapamaz.

Loader / Spotter

Barın yüklenmesi ve güvenliğinden sorumlu platform görevlileri. Yarışmaların güvenle ilerlemesini sağlayan görevliler.

Jüri

Hakem kararlarını denetleyen üst kurul; itirazlar jüriye yapılır.

Ekipman Kontrolü (Kit Check)

Müsabaka öncesi kıyafet ve ekipmanın kurallara uygunluk denetimi.

Raw / Klasik

Yalnızca kemer, bilek bandı, knee sleeve ve singlet'e izin verilen kategori. IPF adıyla "Classic".

Equipped / Donanımlı

Destekli squat/deadlift tulumu, bench gömleği ve knee wraps'e izin verilen kategori.

Rekor Hakkı (4. Hak)

Rekor denemesi için jüri onayıyla tanınabilen ek kaldırış; totale sayılmaz.

Curl İhlali / Ramping

(Deadlift) barın uyluk üzerinde desteklenerek basamaklı çekilmesi; geçersizdir.

/ 07

EKİPMAN

Singlet

müsabaka mayosu.

Kemer (Belt)

Karın içi basıncı destekleyen kaldırma kemeri. IPF'de en fazla 13 mm kalınlık, 10 cm genişlik.

Wrist Wraps (Bilek Bandı)

Bench ve squat'ta bileği destekleyen sargı.

Knee Sleeves

Neopren diz kılıfı; klasik kategoride serbesttir.

Knee Wraps

Elastik diz sargısı; yalnızca donanımlı kategoride.

Squat Ayakkabısı

Topuklu, sert tabanlı ayakkabı; bilek açısı ve stabilite sağlar.

Deadlift Pabucu (Slipper)

İnce tabanlı çekiş ayakkabısı; barın kat edeceği mesafeyi kısaltır.

Magnezyum

Avuç kuruluğu ve kavrama için toz; genelde müsabaka alanında da bulunur.

Kelepçe (Collar)

Plakaları sabitleyen kilit. IPF müsabaka kelepçesi 2.5 kg/yan olarak bara dahildir.

Kalibre Plaka

Ağırlığı hassas doğrulukta üretilmiş, renk kodlu müsabaka plakası.

Combo Rack

Squat ve bench'in aynı ünitede yapıldığı müsabaka standı.

Deadlift Bar / Stiff Bar

Esneyen ince bar (bazı organizasyonlarda) ve sert standart bar. IPF müsabakaları sert standart barla yapılır.

Amonyak (Smelling Salts)

Kaldırış öncesi uyarılma için koklanan tuz; kural ve saha adabına uygun kullanılmalıdır.

/ 08

FİZYOLOJİ VE TOPARLANMA

CNS (Merkezi Sinir Sistemi) Yorgunluğu

Ağır yüklenme sonrası sinirsel verim düşüşü; ağır tekli çalışmaların gizli maliyeti.

DOMS (Gecikmiş Kas Ağrısı)

Antrenmandan 24–72 saat sonra ortaya çıkan ağrı; gelişimin şartı değildir.

Hipertrofi

Kas kesit alanının büyümesi; kuvvetin uzun vadeli altyapısı.

Nöral Adaptasyon

Kuvvet artışının kas büyümeden, sinirsel verimlilikle gelişen bölümü; yeni başlayanlardaki hızlı ilerlemenin sebebi.

Motor Ünite

Bir sinir hücresi ve uyardığı kas lifleri; ağır yük, daha çok motor üniteyi devreye sokar.

İş Kapasitesi (Work Capacity)

Sporcunun kaldırabileceği toplam antrenman yükü; GPP ile inşa edilir.

Toparlanma (Recovery)

Uyku, beslenme ve stres yönetiminin toplamı; programın görünmeyen yarısı.

Mobilite

Eklemin aktif hareket açıklığı; derinlik ve pozisyonların ön şartı.

/ 09

SAHA ARGOSU VE GÜNLÜK DİL

PR (Personal Record) / Kişisel Rekor

Sporcunun kendi en iyi derecesi.

Grinder

Uzun süren, dişle tırnakla tamamlanan ağır kaldırış.

Redlight

Kırmızı ışık yemek; hakkın geçersiz sayılması.

Whitelight

Beyaz ışık almak; geçerli kaldırış.

Chalk Up

Magnezyum sürmek.

Belt Up

Kemeri takıp ağır setlere geçmek.

Gym PR / Platform PR

Antrenman rekoru ile resmi platform rekoru ayrımı. Geçerli olan platformdur.

Handler

Müsabakada sporcunun hak seçimini ve zamanlamasını yöneten köşe insanı.

Warm-up Room (Isınma Alanı)

Platform arkasındaki ısınma bölgesi; akışı iyi yönetmek müsabakanın yarısıdır.

/ 10

DEMİR NİZAM KAVRAMLARI

Demir Nizam Metodu

Yüksek frekans, submaksimal yoğunluk, kusursuz teknik ve acımasız süreklilik üzerine kurulu sistem. Kanıt, veri ve disiplin.

Şok Peak

Şok haftasının zirve yüklemesi; planlı ve tek seferlik.

FİNAL MAXOUT

Programın kapanış sahnesi; sporcunun döngüyü maksimum denemesiyle, yarışmadan çıkmış gibi bitirmesi.

BÜYÜK PLAN

26 haftalık, iki zirveli makrodöngü. Sadece disipline ve sürekliliğe kendini adamış sporcular için.

Hak Seçici

Açılış / ikinci / üçüncü hak yüzdelerini hesaplayan GUCLEN.ORG aracı.

Sözleşme

Programa başlarken verilen söz: başladıysan bitireceksin.